Categorie: Advies

Samen leven in de samenleving Community care en community living

In Samen leven in de samenleving adviseert de RVZ de overheid maatregelen te nemen die het voor mensen met beperkingen mogelijk maken om deel te nemen aan de maatschappij.

Mensen met beperkingen moeten kunnen kiezen tussen leven in een instelling en leven in de maatschappij. Dat betekent niet alleen wonen in een huis in een gewone woonwijk, maar ook werken in een gewone baan, op school gaan samen met andere kinderen en vrijetijdsbesteding die overeenkomt met die van anderen. De Raad voorspelt dat veel mensen met beperkingen de voorkeur zullen geven aan in de maatschappij ingebedde vormen van ondersteuning (community care). Zorg en ondersteuning krijgen ze dan vanuit voor alle mensen gebruikelijke instanties zoals de school en de huisarts, in plaats van vanuit een instelling.

De belangrijkste maatregelen die de Raad aanbeveelt, zijn:

  • uitbreiding van de mogelijkheden van het persoonsgebonden budget, ook voor diegenen voor wie de zorg vanuit de maatschappij misschien duurder uitpakt dan de zorg die zij in een instelling krijgen
  • uitbreiding van de werkingssfeer van de antidiscriminatiewet tot alle maatschappelijke sectoren, waaronder ook onderwijs, en volkshuisvesting
  • de verantwoordelijkheid op lokaal niveau voor de ondersteuning van mensen met een beperking leggen bij de gemeenten, die als bestuurslaag het dichtst staat bij de burgers en het beste in staat is maatwerk te leveren
  • de verantwoordelijkheid op rijksniveau in handen te geven van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dat immers in een directe lijn staat met de gemeenten.

De Raad verwacht dat deze maatregelen de blokkades om maatschappelijk te participeren voor mensen met een beperking zullen verminderen. Er zullen meer vormen van ‘community care’ ontstaan, en meer mensen dan nu zullen kiezen voor in de maatschappij ingebedde vormen van zorg in plaats van instellingszorg. Instellingen zelf zullen ook veranderen onder invloed van de ontwikkeling van community care. Zij zullen hun zorg en ondersteuning steeds meer op een manier organiseren dat hun klanten zo dicht mogelijk bij de maatschappij staan. Naar de mening van de Raad zal er altijd een plaats blijven voor instellingen, voor die mensen die daarvoor kiezen.

Samenvatting

Community care en community living

Als het gaat om mensen met beperkingen zijn ook voor de overheid community living en community care in toenemende mate belangrijke uitgangspunten voor het beleid. Community living betekent dat mensen met beperkingen gewoon leven in en deelnemen aan de samenleving. In het geval van community care is de hiervoor noodzakelijkeondersteuning ingebed in diezelfde samenleving.

Kern van beide begrippen is dat alle burgers dezelfde rechten en plichten hebben, dat zij allemaal een bijdrage leveren aan onze samenleving en daarom ook deel uit moeten maken van de maatschappij. Hoewel de begrippen hun oorsprong vinden in de verstandelijk gehandicaptenzorg, is het gedachtegoed ook van toepassing op andere doelgroepen in de gezondheidszorg zoals ouderen, lichamelijk gehandicapten en (ex-)psychi-atrische patiënten.

Community care is een keuze, geen dogma

De keuze tussen community care en institutionele zorg moet iedereen voor zichzelf maken. Deze zal afhankelijk zijn van individuele wensen en behoeften, lokale mogelijkheden en de financiële consequenties. Zodra community care beschikbaar is als alternatief voor institutionele zorg, zal opname in instellingen zich geleidelijk aan beperken tot mensen voor wie de beschikbare ondersteuning niet voldoende is.

Financiële aspecten

Onderzoek in opdracht van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) en de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) toont aan dat op macroniveau community care niet duurder of goedkoper is dan institutionele zorg. Wel treedt een verschuiving op van AWBZ naar WVG. Op microniveau kunnen de kosten van community care wel – aanzienlijk – hoger zijn. De RVZ vindt echter dat als er op macroniveau geen kostenstijging optreedt, individuele kostenstijgingen geaccepteerd moeten worden. Ook in dat geval moeten mensen in aanmerking komen voor een persoonsgebonden budget (pgb).

Knelpunten

Achterblijvende ontwikkeling

Community care staat als zorgvorm nog in de kinderschoenen. Hoewel er veelbelovende experimenten zijn, blijft de ontwikkeling achter bij de verwachtingen. Mensen met verstandelijke beperkingen die hun leven op hun eigen manier proberen in te richten, lopen in onze samenleving tegen allerlei problemen op. Zo is er een tekort aan geschikte woonruimte, worden kinderen met een verstandelijke beperking meestal geweigerd door gewone scholen, is het openbaar vervoer niet toegankelijk en is er een gebrek aan arbeidsplaatsen bij de sociale werkvoorzieningen en gewone werkgevers.

Problemen in de gezondheidszorg

Ook de gezondheidszorg voor mensen met verstandelijke beperkingen is voor verbetering vatbaar. De eerstelijnszorg heeft daarin een centrale rol, net als voor andere burgers. Het tekort aan huisartsen maakt de organisatie en invulling van gezondheidszorg voor mensen met een verstandelijke beperking niet eenvoudig. Belangrijk is ook dat de deskundigheid van artsen voor verstandelijk gehandicapten ook buiten de muren van de instelling beschikbaar is, zowel voor mensen met een beperking zelf als voor hun behandelaars.

Bestuurlijk model

Binnenlands bestuur

De verantwoordelijkheid voor community care hoort volgens de RVZ bij het binnenlands bestuur. Op lokaal niveau zijn dat de gemeenten. Hun rol bestaat onder andere uit het helpen creëren van alternatieven voor het bestaande aanbod en het toegankelijk maken van algemene voorzieningen voor mensen met beperkingen. Hiertoe moeten gemeenten lokale en regionale partijen bij elkaar brengen en de onderlinge samenwerking bevorderen. Gemeenten moeten over deskundigheid, instrumenten en organiserend vermogen beschikken om deze rol waar te maken. Hierbij moeten zij ondersteund worden door een landelijke helpdesk.

Antidiscriminatiewet

De wettelijke grondslag voor community care is volgens de RVZ de Wet gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken (WGBH/CZ). De reikwijdte van deze antidiscriminatiewet in voorbereiding moet daarvoor wel uitgebreid worden naar alle levensterreinen, zoals huisvesting, vervoer en onderwijs.

Landelijke overheid

De keuze voor binnenlands bestuur betekent dat op landelijk niveau de verantwoordelijkheid voor community care bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) hoort. Alle departementen hebben verder als taak hun beleid en wet- en regelgeving aan te passen aan dit gelijkheidsbeginsel.

Zorg en welzijn

Op het gebied van zorg en welzijn adviseert de RVZ een vereenvoudiging van de wetgeving door middel van twee nieuwe wetten: een vernieuwde ziektekostenverzekering en een nieuwe dienstverleningswet. De verplichte algemene ziektekostenverzekering regelt de aanspraken op het gebied van de gezondheidszorg. Deze combinatie van care, cure en preventie ontstaat door samenvoeging van de gezondheidszorgelementen uit de AWBZ en de Ziekenfondswet (het huidige 1e en 2e compartiment), dus met weglating van huisvestings- en dienstverleningselementen.

De dienstverleningswet bestaat uit een basispakket van individuele aanspraken op het gebied van wonen en welzijn. Daarbovenop is financiële ruimte voor collectieve voorzieningen. Deze wet vervangt de WVG en omvat daarnaast ook de huisvestings- en dienstverleningselementen uit de AWBZ en ziekenfondswet.

Persbericht

Reacties

In november 2003 heeft de minister van VWS de Tweede Kamer het actieplan gelijke behandeling toegezonden. Het Actieplan omvat een reactie van het kabinet op de adviezen van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg en de Raad voor Maatschappelijke ontwikkeling over ’community care’.

RVZ gebruikt cookies voor het registreren van de bezoekers en voor het goed laten functioneren van de site Akkoord Liever niet